اولین روزهای مدرسه برای بعضی از کودکان فقط شروع یک سال تحصیلی جدید نیست؛ بلکه تجربهای تازه از جدا شدن از پدر و مادر و ماندن در محیطی ناآشنا است. گریه کردن هنگام ورود به مدرسه، چسبیدن به والدین، بیقراری یا اصرار برای برگشتن به خانه میتواند بخشی از واکنش کودک به این تغییر باشد.
والدین در این روزها بیش از هر چیز باید به کودک کمک کنند احساس کند مدرسه محیطی امن است و جدایی از والدین به معنای از دست دادن آنها نیست.
اول احساس کودک را بپذیرید
وقتی کودک میگوید «نمیخوام برم مدرسه» یا هنگام خداحافظی گریه میکند، اولین واکنش نباید سرزنش یا کوچک شمردن احساس او باشد.
جملههایی مانند:
«این که چیزی نیست، چرا گریه میکنی؟»
یا:
«بچه بزرگ شدی، دیگه نباید بترسی.»
ممکن است باعث شود کودک احساس کند ترس و ناراحتی او قابل قبول نیست.
بهتر است بگویید:
«میدونم جدا شدن از من برات سخته. طبیعی هست که روزهای اول کمی دلتنگ بشی.»
بعد از پذیرفتن احساس کودک، میتوانید درباره کاری که قرار است انجام شود با آرامش صحبت کنید.
خداحافظی را کوتاه، روشن و قابل پیشبینی کنید
یکی از اشتباهات رایج این است که والد وقتی کودک گریه میکند، بارها خداحافظی را تکرار میکند، دوباره برمیگردد یا مدت زیادی کنار او میماند.
بهتر است یک روال مشخص داشته باشید:
رسیدن به مدرسه → همراهی کودک تا محل مشخص → یک خداحافظی کوتاه → ترک مدرسه
مثلاً:
«الان میری پیش معلمت. من بعد از مدرسه میام دنبالت. دوستت دارم.»
کودک باید بداند چه اتفاقی قرار است بیفتد و والد چه زمانی برمیگردد.
قولی بدهید که بتوانید به آن عمل کنید
برای آرام کردن کودک، وعدهای ندهید که مطمئن نیستید بتوانید انجام دهید. مثلاً اگر قرار نیست نیم ساعت بعد برگردید، نگویید «زود برمیگردم».
بهجای آن، زمان بازگشت را با اتفاقی که کودک میشناسد توضیح دهید:
«بعد از اینکه کلاستان تمام شد و زنگ خورد، میام دنبالت.»
این کار به کودک کمک میکند تصویر روشنتری از مدت جدایی داشته باشد.
قبل از شروع مدرسه، جداییهای کوتاه را تمرین کنید
اگر کودک بهشدت به والد وابسته است، بهتر است تمرین جدایی را فقط به صبح روز اول مدرسه موکول نکنید.
در روزهای قبل میتوان موقعیتهای کوتاه و امنی ایجاد کرد؛ مثلاً کودک مدتی با یکی از اعضای مورد اعتماد خانواده بماند و والد پس از مدت مشخصی برگردد.
هدف این نیست که کودک را ناگهان با جدایی طولانی روبهرو کنیم. هدف این است که بهتدریج تجربه کند:
«مامان یا بابا میرود، اما دوباره برمیگردد.»
درباره مدرسه بیش از حد هشدار ندهید
گاهی والدین برای مراقبت از کودک، قبل از مدرسه مجموعهای از هشدارها میدهند:
«مواظب باش کسی اذیتت نکنه.»
«هر اتفاقی افتاد سریع به معلم بگو.»
«غریبهها رو اصلاً نگاه نکن.»
«تنها جایی نرو.»
آموزش نکات ایمنی ضروری است، اما اگر درست قبل از ورود به مدرسه حجم زیادی از هشدارها مطرح شود، ممکن است کودک مدرسه را محیطی پرخطر تصور کند.
آموزشهای ایمنی را بهتر است در زمان مناسب و با زبانی ساده انجام دهید.
یک وسیله کوچک آشنا میتواند آرامشبخش باشد
برای بعضی کودکان، داشتن یک وسیله کوچک و مجاز از خانه میتواند احساس آشنایی ایجاد کند؛ مثلاً یک دستمال کوچک، عکس خانوادگی یا وسیلهای که مدرسه اجازه همراه داشتن آن را میدهد.
البته این موضوع به قوانین مدرسه و شرایط کودک بستگی دارد و نباید به وابستگی بیشتر کودک به آن وسیله تبدیل شود.
با معلم کودک هماهنگ باشید
اگر کودک در روزهای ابتدایی بهشدت گریه میکند یا جدا شدن برایش دشوار است، بهتر است والدین با معلم یا مسئول مربوط در مدرسه در ارتباط باشند.
معلم میتواند به کودک کمک کند سریعتر وارد فعالیت کلاس شود؛ مثلاً او را با یک کار ساده، یک بازی یا یکی از همکلاسیها همراه کند.
هماهنگی خانه و مدرسه باعث میشود کودک پیامهای متناقض دریافت نکند.
بعد از مدرسه، تجربه کودک را بازجویی نکنید
ممکن است والد با نگرانی منتظر باشد بداند کودک چه احساسی داشته است. اما سؤالهای متعدد مانند:
«گریه کردی؟»
«دلت برای من تنگ شد؟»
«کسی اذیتت کرد؟»
ممکن است دوباره توجه کودک را به نگرانیهایش برگرداند.
بهتر است گفتوگو را با یک سؤال ساده و مثبت شروع کنید:
«امروز چه چیزی توی مدرسه برات جالب بود؟»
اگر کودک تمایل داشت، اجازه دهید درباره قسمتهای سخت روز نیز صحبت کند.
اگر کودک هر روز گریه کرد چه؟
اضطراب جدایی در بعضی کودکان ممکن است بیشتر از چند روز طول بکشد. در این شرایط، مهم است که والدین آرامش خود را حفظ کنند و واکنشهای کودک را با هم مقایسه نکنند.
اما اگر اضطراب کودک شدید و مداوم باشد یا در فعالیتهای روزمره، خواب، غذا خوردن یا حضور در مدرسه اختلال ایجاد کند، بهتر است موضوع را با روانشناس کودک یا متخصص مربوط در میان بگذارید تا علت و راهکار مناسب بررسی شود.
مهمترین پیام برای کودک
کودک در روزهای اول مدرسه بیش از هر چیز به یک پیام ثابت نیاز دارد:
«میدونم جدا شدن برات سخته، اما تو تنها نیستی. معلمت کنارت هست و من هم بعد از مدرسه برمیگردم.»
هدف این نیست که کودک هرگز گریه نکند یا هیچ نگرانی نداشته باشد. هدف این است که بهتدریج یاد بگیرد میتواند با احساس دلتنگی و نگرانی کنار بیاید و در عین حال، تجربهای امن و قابل پیشبینی از مدرسه داشته باشد.