تغییر ناگهانی ساعت خواب در روزهای آغاز مدرسه ممکن است صبحها را دشوار کند. بهتر است برنامه خواب بهتدریج به ساعت مناسب مدرسه نزدیک شود.
ثبات در زمان خواب و بیداری و کاهش استفاده از صفحهنمایش پیش از خواب، از عادتهای مفید برای بسیاری از کودکان است.
با شروع سال تحصیلی، یکی از تغییراتی که کودک باید با آن سازگار شود، برگشتن به برنامه منظم خواب و بیداری است. در تعطیلات ممکن است ساعت خواب کودک دیرتر شود، اما با آغاز مدرسه، بیدار شدن صبحگاهی زودتر و داشتن خواب منظم اهمیت بیشتری پیدا میکند.
خواب فقط زمانی برای استراحت بدن نیست. کودکِ خسته ممکن است در طول روز سختتر تمرکز کند، زودتر کلافه شود و در انجام فعالیتهای مدرسه انرژی کمتری داشته باشد. به همین دلیل، تنظیم خواب را بهتر است بخشی از آمادگی کودک برای مدرسه بدانیم.
چرا خواب برای یادگیری اهمیت دارد؟
در طول خواب، مغز همچنان فعال است و فرایندهای مهمی برای تثبیت و پردازش اطلاعات انجام میشود. به همین دلیل، یادگیری فقط به زمانی که کودک پشت میز نشسته محدود نمیشود.
اگر کودک شبها به اندازه کافی استراحت نکند، ممکن است روز بعد هنگام گوش دادن به درس، انجام تکالیف یا دنبال کردن فعالیتهای کلاس با مشکل بیشتری روبهرو شود.
البته خستگی همیشه به شکل خوابآلودگی دیده نمیشود. بعضی کودکان در اثر کمخوابی ممکن است بیحوصله، تحریکپذیر یا کمتمرکز شوند.
قبل از شروع مدرسه، ساعت خواب را یکباره تغییر ندهید
اگر کودک در تعطیلات تا دیر وقت بیدار میماند، تغییر ناگهانی برنامه خواب در شب آخر معمولاً راهکار مناسبی نیست.
بهتر است چند روز پیش از بازگشایی مدرسه، زمان خواب و بیداری را بهتدریج به برنامه روزهای مدرسه نزدیک کنید. این کار فرصت بیشتری به بدن کودک میدهد تا با برنامه جدید هماهنگ شود.
یک نکته ساده: اگر کودک هر شب دیرتر از زمان مورد نیاز میخوابد، بهجای تغییر ناگهانی، زمان خواب را بهتدریج جلو بیاورید و ساعت بیداری را نیز منظمتر کنید.
شب قبل از مدرسه را شلوغ نکنید
گاهی خود والدین ناخواسته باعث دیر خوابیدن کودک میشوند. آماده کردن کیف، پیدا کردن لباس، انجام تکالیف باقیمانده یا آماده کردن وسایل مدرسه در آخرین لحظه میتواند زمان خواب را عقب بیندازد.
بهتر است بخش زیادی از کارهای مربوط به مدرسه پیش از شب آخر انجام شده باشد.
لباس، کیف، کفش، بطری آب و سایر وسایل مورد نیاز را از قبل آماده کنید تا شب مدرسه آرامتر بگذرد.
یک روال آرام قبل از خواب بسازید
کودک برای خوابیدن به یک فضای آرام نیاز دارد. بهتر است زمان پیش از خواب تا حد امکان قابل پیشبینی باشد.
برای مثال، میتوانید یک روال ساده داشته باشید:
جمع کردن وسایل مدرسه ← مسواک زدن و آماده شدن برای خواب ← یک داستان کوتاه یا گفتوگوی آرام ← خواب
لازم نیست این برنامه پیچیده باشد؛ تکرار همین روال ساده میتواند به کودک کمک کند که کمکم متوجه شود زمان استراحت فرا رسیده است.
موبایل و تلویزیون را به آخر شب موکول نکنید
اگر کودک درست پیش از خواب مشغول بازی با موبایل، تماشای ویدئو یا برنامههای هیجانانگیز باشد، آرام شدن و آماده شدن برای خواب ممکن است دشوارتر شود.
بهتر است برای استفاده از وسایل الکترونیکی، بهخصوص در زمان نزدیک به خواب، یک برنامه مشخص خانوادگی داشته باشید.
این قانون زمانی اثر بیشتری دارد که والدین نیز آن را رعایت کنند.
صبح سخت کودک همیشه به معنی تنبلی نیست
اگر کودک صبحها به سختی از خواب بیدار میشود، فوراً او را «تنبل» یا «بینظم» خطاب نکنید. ابتدا بررسی کنید که آیا زمان خواب او مناسب است یا خیر.
گاهی مشکل صبحگاهی از جایی شروع میشود که کودک شب قبل دیر خوابیده است.
همچنین اگر با وجود داشتن زمان کافی برای خواب، کودک بهطور مداوم در خوابیدن، بیدار شدن یا حفظ خواب مشکل دارد، بهتر است موضوع با پزشک کودک مطرح شود.
والدین هم باید الگوی نظم باشند
کودک فقط با توصیه والدین به نظم خواب عادت نمیکند. اگر زمان خواب و بیداری در خانواده کاملاً بیقاعده باشد، ایجاد یک برنامه ثابت برای کودک دشوارتر خواهد شد.
لازم نیست همه اعضای خانواده دقیقاً در یک ساعت بخوابند، اما داشتن یک روال منظم خانوادگی میتواند به کودک کمک کند.
یک هفته مانده به مدرسه، زمان خوبی برای شروع است
برای تنظیم خواب لازم نیست تا شب قبل از بازگشایی صبر کنید. اگر چند روز مانده به شروع مدرسه است، همین امروز شروع کنید.
هر شب کمی به برنامه مطلوب نزدیک شوید، وسایل مدرسه را از قبل آماده کنید و یک روال آرام برای پایان روز داشته باشید.
خواب کافی را بخشی از آمادگی تحصیلی بدانیم
وقتی درباره آماده شدن برای مدرسه صحبت میکنیم، معمولاً به خرید لوازمالتحریر، آماده کردن لباس و کیف یا مرور درسها فکر میکنیم. اما خواب منظم نیز بخشی از همین آمادگی است.
کودکی که شبها فرصت کافی برای استراحت دارد، میتواند روز مدرسه را با انرژی و آمادگی بیشتری آغاز کند. بنابراین، در روزهای منتهی به بازگشایی مدرسه، تنظیم خواب را به اندازه آماده کردن کیف و لباس جدی بگیریم.
برنامه عملی ۷ روزه برای تنظیم خواب قبل از مدرسه
اگر ساعت خواب کودک در تعطیلات بههم ریخته است، این برنامه میتواند به شما کمک کند طی یک هفته، آرامآرام به برنامه روزهای مدرسه نزدیک شوید.
| روز | کار اصلی |
|---|---|
| روز اول | ساعت بیدار شدن را مشخص کنید و کودک را کمی زودتر از روزهای تعطیل بیدار کنید. شب نیز زمان خواب را کمی جلوتر بیاورید. |
| روز دوم | ساعت بیداری را ثابت نگه دارید. از عصر به بعد، فعالیتهای خیلی هیجانانگیز را کمتر کنید. |
| روز سوم | وسایل مدرسه را در یک زمان مشخص آماده کنید تا کودک یاد بگیرد کارهای فردا را به شب موکول نکند. |
| روز چهارم | یک روال ثابت قبل از خواب ایجاد کنید؛ مثلاً جمع کردن وسایل، مسواک، مطالعه کوتاه و سپس خواب. |
| روز پنجم | استفاده از موبایل، تبلت و تلویزیون را در زمان نزدیک به خواب محدودتر کنید و فضای اتاق را برای استراحت آماده کنید. |
| روز ششم | برنامه خواب و بیداری را تا حد امکان مشابه برنامه روز مدرسه اجرا کنید؛ حتی اگر هنوز مدرسه شروع نشده باشد. |
| روز هفتم | یک شب آرام و بدون عجله داشته باشید. لباس، کیف و وسایل مدرسه را از قبل آماده کنید تا کودک بدون استرس به موقع بخوابد. |
نکته مهم: لازم نیست همه کودکان دقیقاً در یک ساعت مشخص بخوابند. نیاز خواب به سن کودک و شرایط فردی او بستگی دارد. هدف این برنامه، ایجاد یک الگوی منظم و متناسب با ساعت شروع مدرسه است، نه رسیدن به یک ساعت خواب یکسان برای همه کودکان.
اگر کودک در طول هفته نتوانست برنامه را دقیق اجرا کند، برنامه را رها نکنید. کافی است دوباره از همان روز ادامه دهید. آنچه اهمیت بیشتری دارد، نظم و تداوم است.